Αρχική
σελίδα
περιοδικού C.V.P.
ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Κριτικές
του άρθρου

“ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ
ΤΟΥ ΡΑΔΟΝΙΟΥ
ΣΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ
ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΤΟΝ

ΠΝΕΥΜΟΝΑ.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ.”

“CO
ACTION OF RADON IN THE

APPEARANCE
OF CANCER IN THE LUNG.

WAYS OF
CONFRONTATION.”

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΒΕΡΙΛΛΗΣ
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ                              ΛΙΩΣΣΗΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Βιοφυσικός                                                     Ακτινοφυσικός

Επιστημονικός
συνεργάτης
Ελληνική
Επιτροπή
Ατομικής

Ιατρικής
Σχολής
Παν/μιου
Ενέργειας.
Τμήμα Αδειών
και

Θεσσαλίας
Ελέγχου.

Verillis
Panagiotis
Liossis Alexandros

Biophysicist
Medical
Physicist

Scientific collaborator of the
Greek Atomic Energy

Medical School of the
Commission, Department

University of Thessaly
of licensing and inspections.

ABSTRACT

The radon is an inert gas, which is produced at the radioactive de-energize
of uranium-238 and exists in the air of countryside and closed spaces.
Extensive epidemiologic researches in workers of mines and experimental data
from studies in animals showed that the radon causes cancer of lungs. Also it
is considered that it is possible to constitute important cause of cancer of
lungs in general population, which is exposed in radon of closed spaces. In the
present review are reported the sources of radon, the factors that influence
his concentration, why it is dangerous in the public health, radon and his
relation with the cancer of lung, the models of risk of radon, the
epidemiologic studies, the co action of cancer with the smoking and ways of confrontation
- reduction of radon.

Key words: Radon, lung cancer, confrontation - reduction of radon, public health,
epidemiologic studies

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Το
ραδόνιο είναι
αδρανές αέριο,
το οποίο
παράγεται κατά
τη ραδιενεργό
αποδιέγερση
του ουρανίου-238
και υπάρχει
στον αέρα του υπαίθρου
και των
κλειστών
χώρων.
Εκτεταμένες
επιδημιολογικές
έρευνες σε
εργάτες
ορυχείων και
πειραματικά
δεδομένα από
μελέτες σε ζώα
έδειξαν ότι το
ραδόνιο
προκαλεί
καρκίνο των
πνευμόνων.
Επίσης
θεωρείται ότι
είναι δυνατόν
να αποτελεί
σημαντική
αιτία καρκίνου
πνευμόνων σε
γενικό
πληθυσμό, ο
οποίος
εκτίθεται στο
ραδόνιο των
κλειστών
χώρων. Στην
παρούσα ανασκόπηση
αναφέρονται οι
πηγές του
ραδονίου, οι
παράγοντες που
επηρεάζουν τη
συγκέντρωσή
του, γιατί είναι
επικίνδυνο στη
δημόσια υγεία,
το ραδόνιο και
η σχέση του με
τον καρκίνο
του πνεύμονα,
τα μοντέλα
ρίσκου του
ραδονίου, οι
επιδημιολογικές
μελέτες, η
συνεργιστική
δράση του
καρκίνου με το
κάπνισμα και
τρόποι
αντιμετώπισης
- μείωσης του
ραδονίου.

Λέξεις
κλειδιά:
Ραδόνιο,
καρκίνος του
πνεύμονα, αντιμετώπιση  -μείωση
ραδονίου,
δημόσια υγεία,
επιδημιολογικές
μελέτες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το
ραδόνιο
προέρχεται από
του ουράνιο -238 (η
κύρια μορφή
του ουρανίου)
το οποίο
διασπάται μέσα
από μεγάλες
σειρές από
ραδιενεργά
προϊόντα με
διάφορες τιμές
χρόνου
ημίσειας ζωής.
Το ραδόνιο-222, η
κύρια μορφή
ραδονίου
(υπάρχουν και
τα: ραδόνιο-219 και
ραδόνιο-220), είναι
το μοναδικό
αέριο μεταξύ
των μετάλλων. Μετά
από αυτό,
υπάρχει ένα
μικρό γκρουπ
από τέσσερα ραδιονουκλίδια
όπως το πολώνιο-218,
ο μόλυβδος-214, το
βισμούθιο-214 και
το πολώνιο-214.

Τα
τέσσερα άμεσα
(προερχόμενα
από το ραδόνιο-222)
προϊόντα
διάσπασης
είναι βραχύβια
και χημικώς
ενεργά. Αυτά
αποτελούν τα
θυγατρικά,
όπως τα αποκαλούμε,
προϊόντα του
ραδόνιου-222. Το
ραδόνιο-222 έχει
χρόνο ημίσειας
ζωής 3,8 ημέρες
αλλά τα
θυγατρικά προϊόντα
του ραδονίου
όπως φαίνεται
από τον πίνακα 13
έχουν χρόνους
ημίσειας ζωής,
μερικά λεπτά ή
μερικά
μικροδευτερόλεπτα
(μs). Τα σωματίδια
α (πυρήνες
ηλίου ) όπως
φαίνεται στον
πίνακα 1,
εκπέμπονται
από τα προϊόντα
διάσπασης του Po
(δηλαδή τα Po-214 και
Po-218) με αξιοσημείωτες
τιμές
ενεργειών ενώ
τα σωματίδια β
από το μόλυβδο
Pb-214 και το
βισμούθιο Bi-214.
Όταν μιλάμε
στην ουσία για
κίνδυνο από το
ραδόνιο
εννοούμε τον
κίνδυνο που υπάρχει
λόγω ύπαρξης
των προϊόντων
διάσπασης.

Στην
εκτεταμένη
βιβλιογραφία
του ραδονίου
χρησιμοποιείται
πληθώρα
ειδικών
μονάδων. Μια
απ’ αυτές είναι
γνωστή μονάδα
για μας Bq η οποία
είναι μονάδα μέτρησης
ραδιενέργειας
ίσης με μια
διάσπαση το δευτερόλεπτο
(sec). Η
ραδιενέργεια
μπορεί επίσης
να μετρηθεί σε Ci
(curries). Η σχέση που
συνδέει το currie  με το bequerel
είναι 1Ci =3.7X1010Bq.

Οι
επιπτώσεις
στην έκθεση
ενός
οργανισμού στη
ραδιενέργεια
είναι συνάρτηση
της
ραδιενεργού
δόσης. Η
ισοδύναμη δόση
που δέχεται
ένας ιστός
εξαρτάται από
την
απορροφούμενη
ενέργεια στον
ιστό και το
είδος της
ακτινοβολίας.
Ενδεικτικά αναφέρεται
ότι για
ακτινοβόληση
με ακτινοβολία
γ, η οποία
αποδίδει σ’
ένα Kg ιστού
ενέργεια 0.01 J, η
δόση που
δέχεται ο
ιστός είναι 1rem. Στο
(SI) νέo σύστημα
μονάδων,
μονάδα δόσης
είναι το Sievert (Sv). Η
σχέση σύνδεσης
του Sv με το rem
είναι: 1Sν=100 rem.2

Αν
το ραδόνιο
εισέλθει στον
οργανισμό με
την εισπνοή,
δεν βρίσκεται
σε κατάσταση
ισορροπίας με
τα θυγατρικά
προϊόντα του. Έτσι,
υπάρχει
δυσκολία να
περιγραφεί το
ραδιενεργό
μίγμα με τις
συνηθισμένες μονάδες
(π.χ. Bq/L). Για το λόγο
αυτό καθιερώθηκε
ο όρος
«επίπεδο
εργασίας» (working levels - WL)
για να εκφράσει
τη συγκέντρωση
ραδιενέργειας
στον αέρα των ορυχείων.
Η μονάδα
ορίστηκε ως η συγκέντρωση
των βραχύβιων
ραδιενεργών
θυγατρικών
προϊόντων που
εκπέμπουν 1.3Χ105
MeV ακτινοβολίας
α σε ένα λίτρο
αέρα.
Ειδικότερα, η
μονάδα αυτή
εκφράζει τη λεγόμενη
συγκέντρωση
ενέργειας της
ακτινοβολίας α
(Potential α Energy Concentration - PAEC). Ως
αντίστοιχος
όρος στο
σύστημα SI έχει εισαχθεί
ο όρος
«συγκέντρωση ισοδυνάμου
ισορροπίας των
θυγατρικών
προϊόντων» (Equilibrium -
Equivalent Decay Product Concentration - EEDC). To
βασικό μέτρο
της έκθεσης
στο ραδόνιο
και τα
προϊόντα του
είναι γινόμενο
της συγκέντρωσης
επί το χρόνο. Η
παραδοσιακή
μονάδα για την
έκθεση στα
προϊόντα του
ραδόνιου είναι
το WLM (Working - Level - Month).

ΠΗΓΕΣ
ΤΟΥ ΡΑΔΟΝΙΟΥ

1.
Το έδαφος ως
πηγή ραδονίου:

Τουλάχιστον
ένα 80% του
ραδονίου που
εκπέμπεται στην
ατμόσφαιρα
προέρχεται από
τα πάνω στρώματα
του εδάφους. Η
πηγή ραδονίου
σχετίζεται με
την παρουσία
του ραδίου και
του ουρανίου
στο έδαφος. Κάθε
διάσπαση του
πυρήνα ραδίου-226
παράγει ένα
άτομο
ραδονίου-222. Αν το
παραγόμενο ραδόνιο
βρίσκεται κοντά
στην επιφάνεια
της γης, μπορεί
να διαφύγει παρά
να μείνει
εγκλωβισμένο
μέσα στο
έδαφος. Το περιεχόμενο
του εδάφους σε
νερό επίσης
επηρεάζει το
ποσό ραδονίου
που βγαίνει
από το έδαφος.
Έτσι, ανάλογα
με την
περιεκτικότητα
σε
νερό εδάφους
είτε αυξάνεται
είτε μειώνεται
το ποσοστό του
ραδονίου.
Επιπλέον η εκπόρευση
ραδονίου
μειώνεται αν
το έδαφος
είναι καλυμμένο
με χιόνι ή αν η
ατμοσφαιρική
πίεση είναι
σχετικά υψηλή.
Επίσης,
ανάλογα με την
περιοχή αλλά
και με την
πάροδο του
χρόνου θα
υπάρχουν μεταβολές
στα ποσά
εκπομπής του
ραδονίου στην
ατμόσφαιρα.

2.
Το νερό του
εδάφους ως
πηγή ραδονίου:

Ο
δεύτερος πιο
σημαντικός
παράγοντας στο
συνολικό ποσό
ραδονίου στην
ατμόσφαιρα
είναι οι πηγές
νερού του εδάφους.
Το νερό του
εδάφους σε
επαφή με το
φλοιό πετρών,
διεισδύει μέσα
από τους
πόρους και τα
κενά (όπου
υπάρχουν στο έδαφος
και τις πέτρες)
και
απελευθερώνεται
το ραδόνιο
μέσα σ’ αυτά τα
κενά (αφού
προηγουμένως
είχε
ακολουθήσει η
διάσπαση του
ραδίου -226).

Το
ραδόνιο είναι
ευδιάλυτο στο
νερό. Όταν έχει
μερική πίεση 1 atm
οι διαλυτότητες
εκτείνονται
(στους 0 ο C) από 51 cc
ραδονίου ανά 100 cc
νερού στα 13cc
νερού (στους 50 ο
C).6

Για
τον αέρα στα
ανώτερα στρώματα
του εδάφους, η
μερική πίεση
ραδονίου είναι
απειροελάχιστη
συγκρινόμενη
με την πίεση
μιας
ατμόσφαιρας (1 atm),
αλλά η πίεση
του ραδονίου
που υπάρχει
στους πόρους
πετρών (που
βρίσκονται στα
κατώτερα
στρώματα του
εδάφους) είναι
πολύ υψηλή και
επιτρέπει την
υψηλή συγκέντρωση
ραδονίου στο
νερό. Όταν το
νερό αυτό
φτάσει στην
επιφάνεια, το
μεγαλύτερο ποσό
του ραδονίου
απελευθερώνεται
στην ατμόσφαιρα
ενώ το
παραμένον
κλάσμα του
ραδονίου στην
επιφάνεια
μπορεί να αντιστοιχεί
σ’ ένα υψηλό
ποσό
ραδιενέργειας.
Αυτός είναι
ένας λόγος
γιατί πολύ
υψηλές
συγκεντρώσεις
ραδονίου
βρίσκονται σε
μερικές ζεστές
εποχές (άνοιξη)
και σε πηγάδια
νερού, αν και
ακόμη οι υψηλότερες
συγκεντρώσεις
πέφτουν ως 1
τρισεκατομμύριο
φορές κάτω από
160.000 Ci/l.

Επειδή
το ραδόνιο
είναι διαλυτό
στο νερό, πολύ
υψηλά ποσά
ραδονίου μπορούν
να συναντηθούν
στις ζεστές
μέρες της
άνοιξης ή και
στο σημείο
βρασμού του
νερού. Οι
ιαματικές πηγές
χρησιμοποιούνται
παραδοσιακά
για
θεραπευτικούς
λόγους και
μερικές φορές
παράγοντας
θεραπείας
αποτελούσε το
ίδιο το
ραδόνιο.

3.
Άλλες πηγές
ατμοσφαιρικού
ραδονίου

Η
συγκέντρωση
ουρανίου και
ραδίου στο
νερό της θάλασσας
είναι
μικρότερη από
την
συγκέντρωση
τους στο
έδαφος και τις
πέτρες.
Τυπικές τιμές
για την συγκέντρωση
στο νερό της
θάλασσας είναι
περίπου 0,9 pCi/l (0.0009 pCi/g).7
Λαμβάνοντας
υπόψη την
χαμηλή αυτή
συγκέντρωση
και την υψηλή
διαλυτότητα
του ραδονίου
στο νερό,
συμπεραίνουμε
ότι το ποσό
ραδονίου που
θα
απελευθερώνεται
από την
επιφάνεια της
θάλασσας στην
ατμόσφαιρα
είναι πολύ
μικρό (και έτσι
είναι). Έτσι, η
ολική
συνεισφορά του
ραδονίου στην
ατμόσφαιρα
προέρχεται από
το έδαφος και
το νερό του εδάφους.

Οι
πηγές ραδονίου
που
αναφέρονται
στους κλειστούς
χώρους είναι
οι εξής:

1.
Τα οικοδομικά
υλικά:

Οικοδομικά
υλικά
φτιαγμένα από
λίθο, άμμο,
υποπροϊόντα μεταλλεύματος
κ.τ.λ. περιέχουν
ουράνιο και
ράδιο καθώς
και παραγόμενο
ραδόνιο. Πολλά
απ’ αυτά τα υλικά
όπως το τούβλο
και το
τσιμέντο είναι
αρκετά πορώδη
ώστε να
επιτρέπουν στο
ραδόνιο να
εισέλθει στο
εσωτερικό
κατοικιών.

2.
Το νερό του
εδάφους:

Όπως
είναι γνωστό
το ραδόνιο και
το ράδιο είναι
διαλυτά στο νερό.
Καθώς το νερό
κινείται
ανάμεσα στο
έδαφος και τις
πέτρες (που
φέρουν μαζί
τους ράδιο-226),
αυτές διαλύονται
και
μεταφέρονται
έτσι με το νερό.
Καθώς το
ραδόνιο
μεταφέρεται ,
διασπάται στα
προϊόντα του, για
αυτό όταν
μιλάμε για
ραδόνιο αυτό
που έχει σημασία
είναι η πιο
πρόσφατη
ιστορία
κίνησης του
νερού. Αν
υπάρχει αρκετό
διαλυόμενο
ράδιο στο νερό, ώστε
να αποτελέσει
τον
επικρατέστερο
παράγοντα συνεισφοράς
στην
συγκέντρωση
του ραδονίου
τότε όλη η ιστορία
κίνησης του
νερού έχει
σημασία.

Όταν
το νερό του
εδάφους (βλέπε
πηγές)
χρησιμοποιηθεί
για οικιακούς
σκοπούς, τότε
το ραδόνιο με
βάση αυτών που
είπαμε, μπορεί
να
απελευθερωθεί
στους χώρους
όπου ζουν άνθρωποι.
Το ποσό του ραδονίου
όπου είναι
διαθέσιμο για
να
απελευθερωθεί
στους
εσωτερικούς
χώρους εξαρτάται
από τον τύπο
και τον βαθμό
κατεργασίας
που υφίστανται
το νερό πριν
χρησιμοποιηθεί
για οικιακή
χρήση.

Τα
αρνητικά
αποτελέσματα
στην υγεία από
το ραδόνιο στο
νερό
οφείλονται
κυρίως, στην
μεταφορά του ραδονίου
στην
ατμόσφαιρα
όπου διασπάται
στα προϊόντα
του (τα οποία
χαρακτηρίζονται
από μικρό
χρόνο ημιζωής)
τα οποία
εισπνέονται,
παρά από
απευθείας «εισαγωγή»
του νερού στο
στομάχι μας.8
Είναι επίσης σημαντικό
να γνωρίζουμε
την συνεισφορά
του ραδονίου,
το οποίο όπως
είπαμε
εισέρχεται
στον εσωτερικό
χώρο διαμέσου
του νερού, στην
ολική
συγκέντρωση
του ραδονίου
στον αέρα.

3.
Φυσικό αέριο:

Από
την στιγμή που
το φυσικό
αέριο
παράγεται από υπόγειες
δεξαμενές, περιέχει
και αυτό
ραδόνιο. Όταν
καίγεται σε
οικιακές
συσκευές, το
ραδόνιο
απελευθερώνεται
μέσα στον
ζώντα χώρο.

Αυτό
που πρέπει να
μας απασχολεί
είναι το ποσό
του ραδονίου
που παράγεται
στην πηγή
άντλησης του
φυσικού αερίου
και όχι το ποσό
ραδονίου που
μεταφέρεται σε
μεγάλες
αποστάσεις
μέσω του
φυσικού αερίου.
Το τελευταίο
έχει σημασία αρκεί
να
αναλογιστούμε
τον μικρό
χρόνο ημιζωής
του ραδονίου.

Αν
τώρα δεχτούμε
ως υπόθεση ότι
οι μονάδες
αερίου που
χρησιμοποιούνται
για την
θέρμανση του χώρου
και του νερού,
έχουν οπές
αερισμού στον
εσωτερικό
χώρο, τότε οι
συσκευές μαγειρέματος
που δεν έχουν
οπές αερισμού,
θα αποτελούν
τον κύριο
παράγοντα
εισαγωγής
ραδονίου στο εσωτερικό
του σπιτιού
(μέσω του φυσικού
αερίου). Σε
γενικές όμως
γραμμές το
φυσικό αέριο
δεν είναι
σημαντικός παράγοντας
συνεισφοράς
για το ραδόνιο
σε κλειστούς
χώρους. Μια
περίπτωση, που
μπορεί να
ληφθεί υπόψη
είναι στον
χώρο της
κουζίνας, αν η
ανταλλαγή αέρα
μεταξύ εξωτερικού-εσωτερικού
περιβάλλοντος
είναι αμελητέα.

4.
Έδαφος ως πηγή
ραδονίου:

Κάτω
από κανονικές
συνθήκες η
επικρατέστερη
συνεισφορά
ραδονίου στους
εσωτερικούς
χώρους είναι η
προέλευση του
από το έδαφος.9
Το ποσοστό
εκπόρευσης του
ραδονίου
μεταβάλλεται
με την τοπική συγκέντρωση
του ραδίου
καθώς και με
την ατμοσφαιρική
πίεση. Όταν η
πίεση αυξάνει
τότε ο αέρας με
χαμηλή
συγκέντρωση σε
ραδόνιο
αναγκάζεται να
εισέλθει μέσα
στο έδαφος.
Όταν η πίεση
πέσει, ο αέρας
στο έδαφος
περιέχει υψηλά
ποσά ραδονίου
και έτσι
εξέρχεται στο
φυσικό
περιβάλλον
(ατμόσφαιρα).
Επίσης το
μέγιστο
ποσοστό
ραδονίου που πηγάζει
από το έδαφος
συσχετίζεται
με την χαμηλή πίεση.
Επιπλέον, ένα
σπίτι που
ακουμπάει
απευθείας στο
έδαφος
συμπεριφέρεται,
όπως η
καμινάδα,
αντλώντας αέριο
από το έδαφος
στο εσωτερικό
του και από
αποστάσεις
μακρύτερες από
την δική του
περίμετρο
καθώς και
απευθείας από
τα κάτω-κάτω
στρώματα του
εδάφους.

Η
εκπόρευση από
το έδαφος
επιτρέπει στο
ραδόνιο να
διαχέεται στο
εσωτερικό
κτιρίων
απευθείας από
το έδαφος πάνω
στο οποίο
βρίσκονται.
Πολλά κτίρια
όπου έχουν
κατασκευαστεί
με τσιμέντο
στα θεμέλια, έχουν
ένα λεπτό
στρώμα
τσιμέντου στον
μεταξύ των θεμελίων
τους χώρο. Το
ποσό
εκπόρευσης
αερίου από το
τσιμέντο είναι
λιγότερο απ’
ότι από το
έδαφος με
αποτέλεσμα η
διάχυση του
ραδονίου διαμέσου  του
τσιμέντου να
είναι πολύ
μικρή. Αν δεν
υπάρξει
κατάλληλη
στεγανότητα
των κτιρίων, το
ραδόνιο μπορεί
να βρει πύλες εισόδου
διαμέσου
χαραμάδων που
υπάρχουν στα
θεμέλια, κατά
μήκος σωλήνων
που καταλήγουν
σε εσωτερικούς
χώρους καθώς
και μέσω τις
αποχέτευσης.
Από μελέτες
βρέθηκε ότι το
ποσοστό
εκπόρευσης από
έδαφος
καλυμμένο από
λεπτό στρώμα
τσιμέντου,
μειώνεται 10
φορές σε σχέση
με την
περίπτωση όπου
δεν υπάρχει
αυτή η
προστασία.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ
ΤΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ

Rn
-222

Σε
μια ορισμένη
τοποθεσία, η
συγκέντρωση
του ραδονίου
εξαρτάται από
τους
μετεωρολογικούς
παράγοντες που
επηρεάζουν το
ρυθμό εκπομπής
των αερίων
στην ατμόσφαιρα.
Έτσι ο ρυθμός
εκπομπής του ραδονίου
από το έδαφος
αυξάνεται στη
διάρκεια περιόδων
χαμηλής
ατμοσφαιρικής
πίεσης και
μειώνεται όταν
η υγρασία του
εδάφους είναι
υψηλή. Στο εσωτερικό
των κατοικιών
επίσης
παρατηρήθηκε
ισχυρή εξάρτηση
των
συγκεντρώσεων
από τον καιρό.
Το χειμώνα
παρατηρούνται
συγκεντρώσεις
πάνω από το
μέσο όρο, ενώ το
καλοκαίρι σημειώνονται
μικρές
συγκεντρώσεις.
Όμως οι
κανόνες αυτοί
συνοδεύονται
και από εξαιρέσεις.
Οι Mose et al. αναφέρουν
ότι το
καλοκαίρι του 1988
σημειώθηκαν
περισσότερες
βροχοπτώσεις
στην Virginia των ΗΠΑ
από το
καλοκαίρι του 1987.11
Παρατηρήθηκε
τότε ότι η
συγκέντρωση
του ραδονίου
στο εσωτερικό
των κατοικιών
ήταν 30%
υψηλότερη απ’
ότι ήταν το
καλοκαίρι του 1987,
η δε συγκέντρωση
του ραδονίου
το καλοκαίρι
του 1987 υπερέβαινε
το μέσο
επίπεδο της
συγκέντρωσης
του χειμώνα 1987-1988 .11

Οι
συγκεντρώσεις
του ραδονίου
στο ύπαιθρο
μετρήθηκαν για
διαστήματα μεγαλύτερα
από χρόνο, από
αρκετούς
ερευνητές σε
διάφορα μέρη
του κόσμου .12Τα
αποτελέσματα
των μετρήσεων
δεν συμφωνούν
πάντα. Άλλοι
ερευνητές
παρατηρούν
μέγιστα το
χειμώνα13 και
άλλοι στο
τέλος του
καλοκαιριού -
αρχές φθινοπώρου
.14

Η
ημερήσια
διακύμανση των
συγκεντρώσεων
του ραδονίου
σχετίζεται με
τις μεταβολές
στην ατμοσφαιρική
πίεση. Οι
πρωινές
ατμοσφαιρικές
θερμοκρασιακές
αναστροφές
έχουν ως
επακόλουθο
σταθερές ατμοσφαιρικές
συνθήκες που
δεν ευνοούν
την ανάμειξη
των αέριων
μαζών, με
συνέπεια την
αύξηση των
συγκεντρώσεων
του ραδονίου
κοντά στο
έδαφος. Μετά
την ανατολή
του ηλίου, η
ηλιακή
ακτινοβολία
θερμαίνει το έδαφος,
το οποίο στη
συνέχεια
θερμαίνει τα
κατώτερα
ατμοσφαιρικά
στρώματα με
επακόλουθο την
καταστροφή της
αναστροφής και
την αύξηση των
συγκεντρώσεων
του ραδονίου.
Οι
συγκεντρώσεις
παραμένουν
χαμηλές ως το
τέλος του
απογεύματος
οπότε η ψύξη
του εδάφους
προκαλεί
αύξηση της
σταθερότητας
της ατμόσφαιρας
και συνεπώς
αύξηση της
συγκέντρωσης
του ραδονίου .10,12,15,16

ΚΑΡΚΙΝΟΣ
ΠΝΕΥΜΟΝΑ

α) Πως
προκαλείται ο
καρκίνος του
πνεύμονα και
πως
υπολογίζεται
η   πιθανότητα
καρκινογένεσης.

Ο
υπολογισμός
της
πιθανότητας
καρκινογένεσης
στους
πνεύμονες
είναι μια
σύνθετη
εργασία, στην οποία
είναι δυνατόν
να υπεισέλθουν
πολλά σφάλματα.
Σημαντικό ρόλο
παίζει ο
τρόπος
λειτουργίας
του αναπνευστικού
συστήματος, το
οποίο στέλνει
τον αέρα βαθιά
μέσα στους
πνεύμονες,
στις
κυψελίδες,
όπου ανταλλάσσεται
το οξυγόνο και
το διοξείδιο
του άνθρακα μεταξύ
αίματος και
αέρα. ΤΑ
περισσότερα
σωματίδια της
σκόνης που
περιέχεται
στον αέρα
εναποτίθενται
στον ανώτερο
αναπνευστικό
σωλήνα. Γενικά,
τα μεγαλύτερα
τείνουν να
προσκολληθούν
μεταξύ της ρινικής
κοιλότητας και
των κατωτέρων
βρόγχων, ενώ η
πιθανότητα τα
μικρά σωμάτια
να φτάσουν
στις κυψελίδες
είναι μεγαλύτερη.

Ο
αναπνευστικός
σωλήνας,
επικαλύπτεται
από βλεφαριδοφόρο
επιθήλιο που
έχει την
ικανότητα να απομακρύνει
τη σκόνη προς
τα άνω και έξω
από τον αναπνευστικό
σωλήνες σε
λίγες ώρες.
Αντίθετα, η
σκόνη που φτάνει
στις κυψελίδες
μπορεί να
μείνει στους
πνεύμονες επί
μήνες ή χρόνια.
Τα διαλυτά
σωματίδια σκόνης
γρήγορα
απομακρύνονται
από τον
αναπνευστικό
σωλήνα με το
αίμα. Η
αδιάλυτη σκόνη
που εναποτίθεται
στα κυψελιδικά
τοιχώματα
απομακρύνεται
από φαγοκύτταρα,
τα οποία αφού
εγκλωβίσουν τα
σωματίδια της
σκόνης οδεύουν
προς το στόμα
με τη δράση του
βλεφαριδωτού
επιθηλίου ή
περνούν δια
των
λεμφαγγείων προς
τους
λεμφαδένες. Το
τυπικό πάχος
του φράγματος
αέρα-αίματος
στις κυψελίδες
είναι 0.5μm.
Σαράντα διαφορετικοί
κυτταρικοί
τύποι έχουν
αναγνωριστεί
στον
αναπνευστικό
σωλήνα, γεγονός
που
δυσχεραίνει
την έρευνα της
παθολογίας των
πνευμόνων34,35.

Η
συγκέντρωση
ραδιοϊσοτόπων
στον αέρα, ο
ρυθμός αναπνοής,
οι φυσικές ιδιότητες
των ραδιοϊσοτόπων,
η περιοχή του
πνεύμονα που
εναποτίθεται η
εισπνεόμενη
ραδιενεργός
σκόνη και ο
ρυθμός
απομάκρυνσής
της είναι
παράγοντες που
επηρεάζουν την
έκθεση το
πνεύμονα στη
ραδιενέργεια
από αυτήν τη
σκόνη. Αφού γίνει
υπολογισμός
της ενέργειας που
απορροφούν τα
πνευμονικά
κύτταρα και
της δόσης36
που δέχονται,
ακολουθεί ο
υπολογισμός
της πιθανότητας
καρκινογένεσης.

Ποσοτικά
τα παραπάνω
εκφράζονται με
ορισμένους συντελεστές
μετατροπής που
θεωρούνται ότι
αποδίδουν για
ορισμένη
έκθεση σε
ραδόνιο, τη
δόση και τις επιπτώσεις
της. Οι πιο
πρόσφατοι
συντελεστές μετατροπής
έκθεσης σε
δόση παρατίθενται
στον πίνακα 1.37

Πίνακας
1:
Συντελεστές
μετατροπής
έκθεσης σε
ραδόνιο σε δόση
που δέχονται
οι πνεύμονες
για την παραμονή
σε κλειστούς
και ανοικτούς
χώρους. Η
ενεργός ισοδύναμη
δόση είναι το
σταθμισμένο
άθροισμα της μέσης
ισοδύναμης
δόσης για το
βρογχικό
επιθήλιο και
τον πνευμονικό
ιστό.

Ενεργός
ισοδύναμη δόση
ανά μονάδα
έκθεσης (mSν/Bq.h.m3)

Ετήσια
ενεργός ισοδύναμη
δόση ανά
μονάδα
συγκέντρωσης (mSν/Bq.h.m3)

Θυγατρικά
προϊόντα 222Rn

Κατοικίες

1,0 Χ10-5

0,061

Κλειστοί
χώροι

1,0 Χ10-5

0,016

Ύπαιθρο

1,4 Χ10-5

0,014

Θυγατρικά
προϊόντα 220Rn

Κατοικίες

3,9 Χ10-5

0,23

Κλειστοί
χώροι

3,9 Χ10-5

0,06

Ύπαιθρο

0,04

Οι
συντελεστές
αυτοί δίνουν
αποτελέσματα
σε καλή
συμφωνία με
υπολογισμούς
που έχουν
γίνει στο
παρελθόν. Έτσι
για παράδειγμα
για μια
συγκέντρωση 55 Bq/m3
ραδονίου στο
εσωτερικό μιας
κατοικίας (όσο
έχει μετρηθεί
κατά μέσο όρο
στις κατοικίες
των ΗΠΑ), έχει
υπολογισθεί,
ισοδύναμη δόση
(1-3.7) mSν ετησίως4,38.
Η επίπτωση της
δόσης αυτής,
εκφραζόμενη σε
πιθανότητα
πρώιμου
θανάτου έχει
εκτιμηθεί ίση
με 7Χ10-3 ή 0.7% .39 Σε
μερικές όμως
κατοικίες
σημειώνονται
χαμηλότερες
συγκεντρώσεις
ραδονίου, οι
οποίες
συνεπάγονται
πιθανότητες
της τάξεως του 10-4.
Σε σημαντικό
αριθμό
κατοικιών
μετρήθηκαν
υψηλές συγκεντρώσεις
που
αντιστοιχούν
σε πιθανότητες
θανάτου της
τάξεως του 10-2 (1%)
ή και ακόμη 10-1  (10%) 4. Θα
πρέπει να
σημειωθεί ότι
οι κατά καιρούς
εκτιμήσεις για
την πιθανότητα
πρόκλησης καρκίνου
πνευμόνων από
εισπνοή
ραδονίου
διαφέρουν μεταξύ
τους σημαντικά37,39-43
και
κυμαίνονται
για το μέσο όρο
ζωής ενός
ατόμου μεταξύ
1.5-45Χ10-6 ανά WLM43.

Ένας
λόγος που
παρουσιάζεται
το φαινόμενο
αύξησης του
καρκίνου του
πνεύμονα είναι
και η αύξηση
του ποσοστού
των ανθρώπων
που καπνίζουν
(αλλά και η συνεργιστική
δράση
καπνίσματος-ραδονίου
που θα αναπτυχθεί
αργότερα).

β)
Πειράματα -
Μελέτες για
τις χαμηλές
(γραμμική υπόθεση)
και υψηλές
δόσεις του
ραδονίου σε σχέση
με τον καρκίνο

Η
έννοια της
γραμμικής
υπόθεσης
(χαμηλές
δόσεις) μπορεί
να γίνει
κατανοητή αν
παρασταθεί
γραφικά η
πιθανότητα
καρκίνου σαν
συνάρτηση της
δόσης. Η θεωρητική
καμπύλή
χαρακτηρίζεται
από την
έκφραση:

Πιθανότητα
καρκίνου =
σταθερά Χ δόση

Μια πιο
γενική έκφραση
έχει τη μορφή:

Πιθανότητα
καρκίνου =
σταθερά Χ (δόση)α

Παρά
την αποδοχή
της σχέσης
γραμμικότητας
μεταξύ
πιθανότητας
καρκίνου-δόσης,
μερικοί
επιστήμονες
θεώρησαν ότι
ακόμα και σ’
αυτή την
περίπτωση η υπόθεση
της
γραμμικότητας
υπερεκτιμά την
πιθανότητα την
πιθανότητα
καρκίνου από το
Rn-222 σε χαμηλές
δόσεις. Αν και
τα
αποτελέσματα
με βάση τη
γραμμική υπόθεση,
προερχόμενα
από
επιδημιολογικές
μελέτες πάνω
σε εργάτες
ορυχείων (λόγω
έκθεσής τους
σε πολύ
χαμηλές δόσεις
προερχόμενες
από τα θυγατρικά
προϊόντα ραδονίου)
μπορεί να
υπερεκτιμούν
τον κίνδυνο
καρκίνου του
πνεύμονα,
υπάρχει φόβος
εφησυχασμού
αφού μπορεί να
μην ληφθεί
υπόψη κάποιος
ελάχιστος
κίνδυνος. Μερικά
πειράματα πάνω
σε ζώα, με
νετρόνια (που
μοιάζουν με α
σωμάτια υψηλής
έντασης ιονισμού)
εμφανίζουν μια
παρόμοια
αποτελέσματα.
Ποιο πρόσφατες
μελέτες στις
Ηνωμένες
Πολιτείες48
και στη Γαλλία,
κάτω των 20 WLM,
οδήγησαν στην
πρόταση της
διατήρησης της
γραμμικότητας
κάτω των 50 WLM.

Περιληπτικά
ότι απευθείας
πληροφορία
έχουμε για την
επίδραση του
ραδονίου στην
εμφάνιση
καρκίνου του πνεύμονα
(για χαμηλές
δόσεις)
προέρχεται από
μελέτες πάνω
σε ζώα και όχι
στους
ανθρώπους.
Έτσι όταν αυτή
η γραμμική
υπόθεση χρησιμοποιείται
για τον
υπολογισμό
θανάτων από το
ραδόνιο σε
κλειστούς
χώρους και για
τυπικές τιμές
έκθεσης κάτω
από 1 WLM/year, πρέπει
να γνωρίζουμε
στην πραγματικότητα
ότι η γραμμική
απόκριση δεν
βασίζεται σε εμπειρικά
στοιχεία πάνω
σε ανθρώπους.

Επιδημιολογικές
μελέτες πάνω
σε εργάτες
ορυχείων
οδήγησαν στα
συμπεράσματα
ότι η
πιθανότητα
εμφάνισης
καρκίνου
αυξάνει με την
αύξηση έκθεσης
λόγω των
προϊόντων
διάσπασης του
ραδονίου.

Το
φαινόμενο της
μείωσης της
πιθανότητας
καρκίνου λόγω
αύξησης υψηλών
ποσών
ραδιενεργών δόσεων
δεν είναι το
μοναδικό του
καρκίνου του
πνεύμονα. Έχει
αναφερθεί και
για άλλους
τύπους
ραδιενέργειας,
καρκινογένεση στα
ζώα49 και στα
επιφανειακά
κύτταρα του
δέρματος.50 Το
παραπάνω
μπορεί να
χρησιμοποιηθεί
εν μέρει για
τον επιλεκτικό
θάνατο
κυττάρων λόγω
υψηλής έκθεσης
σε
ραδιενέργεια.
Αυτά τα κύτταρα
είναι εκείνα
τα οποία
πάσχουν από
μια
παρατεταμένη
θανάσιμη
κυτταρώδη
βλάβη που τα
κάνει
καρκινικά (με
ολοένα
μεγαλύτερο
ρυθμό). Και γι’
αυτό
καταστρέφονται
σε υψηλές
εκθέσεις
ραδιενέργειας
αφού ως γνωστό
ένα νεκρό κύτταρο
δεν μπορεί να
μετεξελιχθεί
σε όγκο.

Θα
πρέπει να σημειωθεί
φυσικά ότι η
μείωση αυτή
στην
πιθανότητα εμφάνισης
καρκίνου δεν
παρατηρείται
μέχρι η
συσσωρευμένη
έκθεση υπερβεί
τουλάχιστον τα
500 WLM, και δεν
μπορεί να
προβλεφθεί αν
φτάνουμε σε
τέτοια ποσά
έκθεσης για το
ραδόνιο σε κλειστούς
χώρους, εκτός
αν βρισκόμαστε
κάτω από πολύ
περίεργες καταστάσεις.

ΤΟ
ΜΟΝΤΕΛΟ
ΚΙΝΔΥΝΟΥ51ΤΗΣ
BEIR VI

Για
τη μελέτη του
κινδύνου από
έκθεση σε
ραδόνιο-222 σε
εσωτερικούς χώρους,
έχει επιλεγεί
μια εμπειρική
προσέγγιση που
βασίστηκε σε
μελέτη δεδομένων
από την έκθεση
σε ραδόνιο-222,
ατόμων που
δούλευαν σε
ορυχεία. Μια
άλλη προσέγγιση
που έχει
ληφθεί υπόψη
αλλά δεν έχει
χρησιμοποιηθεί,
συμπεριλαμβάνει
μια
«δοσιμετρική»
προσέγγιση και
χρήση
«παρακινούμενων
βιολογικά»
μοντέλα κινδύνου.
Μια δοσιμετρική
προσέγγιση
στην οποία οι
κίνδυνοι από
την έκθεση στο
ραδόνιο-222
μελετούνται
από τους υπολογισμούς
επιζώντων από
μία ατομική
βόμβα, υπολογίζοντας
το ποσό της
ραδιενέργειας
που πηγαίνει
στους
πνεύμονες, δεν
επιδιώχθηκε
λόγω των
βασικών
διαφορών στον
τύπο της ραδιενέργειας
και στη διαφορετική
μορφή έκθεσης
σε σύγκριση με
την έκθεση στο
ραδόνιο-222 και
στα προϊόντα
της διάσπασής
του. Το μοντέλο
που θα
βασιζόταν σε
μια βιολογική
προσέγγιση με
περιγραφή των
διαφόρων
διαδικασιών
που οδηγούν σε
καρκίνο των
πνευμόνων, δεν ακολουθήθηκε
εξαιτίας της
ανολοκλήρωτης
γνώσης πάνω σε
αυτές τις μεθόδους.

Η
επιτροπή της Beir VI
στράφηκε σε
επιδημιολογικές
μελέτες
δεδομένων, ως
βάση για τη
δημιουργία των
μοντέλων
κινδύνου. Δύο
ήταν οι
δυνατές πηγές
πληροφοριών:

α)
στοιχεία
(δεδομένα) από
επιδημιολογικές
μελέτες σε
εργαζομένους
σε ορυχεία.

β)
δεδομένα από
τη μελέτη της
περίπτωσης του
καρκίνου των
πνευμόνων από
την έκθεση στο
ραδόνιο-222 εσωτερικών
χώρων, στο
γενικό
πληθυσμό.

Και
οι δύο
κατηγορίες
περιείχαν
άτομα
καπνιστές και
άτομα που δεν
είχαν καπνίσει
ποτέ. Παρόλα
αυτά οι
μελέτες έδιναν
σαφείς υπολογισμούς
για τον
κίνδυνο
έκθεσης στο
ραδόνιο-222 εσωτερικών
χώρων, οι υπολογισμοί
αυτοί είναι
ανακριβείς,
ειδικά αν γίνονται
ξεχωριστοί
υπολογισμοί
για άτομα
καπνιστές ή
για άτομα που
δεν έχουν
καπνίσει ποτέ,
γιατί η
συμπληρωματική
πιθανότητα
καρκινογένεσης
είναι μάλλον
μικρή. Μια άλλη
αδυναμία είναι
τα λάθη στην
υπολογιζόμενη
έκθεση και η αδυναμία
για μελέτη
ελάττωσης της
πιθανότητας
καρκινογένεσης.

Για
να βελτιωθούν
τα μοντέλα
κινδύνου,
λήφθηκαν πρωτίστως
υπόψη οι ανακοινωμένες
αναλύσεις από
τον Lubin από
έντεκα μελέτες
ατόμων που
δούλευαν σε
ορυχεία
ουρανίου στο
Κολοράντο, στο
Νέο Μεξικό, στη
Γαλλία, στην
Αυστραλία, στη
Δημοκρατία της
Τσεχίας και
στον Καναδά.
Επίσης δόθηκε
βάρος σε
μελέτες μεταλλωρύχων
στη Σουηδία,
αλουμινωρύχων
στην Κίνα και
σε εργάτες
ορυχείου
εξαγωγής
ράβδων φθορίου
στον Καναδά.
Αυτές οι 11
επιδημιολογικές
μελέτες
πρόσφεραν μια
μεγάλη πηγή
δεδομένων.

Τα
στοιχεία
αναλύθηκαν με
ένα συγγενές
μοντέλο κινδύνου
στο οποίο η έκθεση
στο ραδόνιο-222 έχει
μια πολύπλοκη
επίδραση στον
υπολογισμό
υποβάθρου του
καρκίνου του
πνεύμονα. Το
μοντέλο παρουσιάζει
την ERR (excess relative risk) σαν
μια γραμμική
συνάρτηση της
παρελθοντικής
έκθεσης στο
ραδόνιο. Αυτό
το μοντέλο
επιτρέπει τη
συσχέτιση του
αποτελέσματος
της έκθεσης α)
με το χρόνο που
πέρασε από την
έκθεση, β) με τον
υπολογισμό της
δόσης και γ) με
τη χρονική
περίοδο έκθεσης.
Η μαθηματική
μορφή για το
μοντέλο της ERR είναι:

Η
παράμετρος β
αντιπροσωπεύει
την κλίση της
σχέσης του
κινδύνου
έκθεσης για
τις
υποτιθέμενες κατηγορίες
αναφοράς των
τροποποιημένων
παραγόντων. Έκθεση
για κάθε
συγκεκριμένη
χρονική
περίοδο έχει 4
υποκατηγορίες:
Έκθεση τα τελευταία
5 χρόνια και
εκθέσεις σε
τρεις
περιόδους του
παρελθόντος, 5-14
χρόνια, 15-24
χρόνια και 25 ή
περισσότερα
χρόνια
προσφάτως.
Αυτές οι εκθέσεις
συμβολίζονται
με , και  και η
καθεμιά
επιτρέπεται να
έχει τη δική
της σχετική επίδραση
,  και . Σύμφωνα με
αυτό, η ολική
έκθεση μπορεί
να υπολογισθεί
ως

Ο
υπολογισμός
της δόσης
επίσης
επηρεάζεται
από την
παράμετρο Υz. Η ERR
επίσης
μειώνεται με
την αύξηση της
χρονικής περιόδου
που
περιγράφεται από
την παράμετρο
Φage. Βασιζόμενοι
στις αναλύσεις
αυτές, η
επιτροπή ανάπτυξε
δύο μοντέλα
που
αναφέρονται
σαν μοντέλο
έκθεσης -
χρονικής
περιόδου -
συγκέντρωσης
και σαν
μοντέλο
έκθεσης -
χρονικής
περιόδου - διάρκειας.
Αυτά τα δύο
μοντέλα διαφέρουν
μόνο κατά την
παράμετρο Υz,  η οποία
αντιπροσωπεύει
είτε τη
διάρκεια έκθεσης
είτε τη μέση
συγκέντρωση
κατά το χρόνο
της έκθεσης. Τα
δύο αυτά
μοντέλα προτιμούνται
το ίδιο.

ΜΟΝΤΕΛΑ
ΔΙΑΧΥΣΗΣ ΠΗΓΩΝ
ΚΑΙ ΕΙΣΟΔΟΥ52

Αγνοώντας
το νερό και το
αέριο σαν
πηγές ραδονίου,
η εξίσωση που
δίνει τη μέση
συγκέντρωση
και τη μέση
συγκέντρωση
και τη μέση
«προμήθεια» Rn
είναι:

μέση
συγκέντρωση Rn
(1)

όπου  Sα=
μέση
υπολογιζόμενη
«προμήθεια» Rn
από τον εξωτερικό
αέρα (Bq.S-1).

Sβ=
μέση
υπολογιζόμενη
«προμήθεια» Rn
από το ράδιο
στα οικοδομικά
υλικά           (Bq.S-1).

SS=
μέση
υπολογιζόμενη
«προμήθεια» Rn
από το ράδιο στο
έδαφος (Bq.S-1).

V= μέση ροή
εξαερισμού (m3.sec-1).

Πολύ
από το Rn που
παράγεται από
το ράδιο, που
είναι εγκλωβισμένο
στα οικοδομικά
υλικά, απελευθερώνεται
στον αέρα,
γιατί η
διεισδυτικότητα
του Rn είναι συγκρίσιμη
με το πάχος των
οικοδομικών
υλικών. Η διεισδυτικότητα
του Rn στο έδαφος
έχει εκτιμηθεί
από 1 cm
στο ελαφρά
υγρό αργιλικό
έδαφος μέχρι 1-2 m στο
καλά αποξηραμένο
έδαφος με
χαλίκια. Η
συγκέντρωση Rn
στο
επιφανειακό
έδαφος είναι
μικρή (40 Bq.Kg-1).

Η
ποικιλία των
επιπέδων
ραδονίου από
σπίτι σε σπίτι
και από
περιοχή σε περιοχή
μπορεί να
εξηγηθεί από
την ποικιλία
στο σχεδιασμό
των θεμελίων,
το πάχος; των
οικοδομικών υλικών
και τις
ποικιλίες του εδάφους.
Όλα αυτά
οδηγούν
διαφορετική
διεισδυτικότητα
του Rn από
περιοχή σε
περιοχή και
από σπίτι σε
σπίτι. Όμως πολύ
υψηλά επίπεδα
συγκέντρωσης Rn
εσωτερικών
χώρων είναι
ασυνήθιστα να
βρεθούν ακόμα
και σε
περιοχές που
πιστεύεται ότι
έχουν έδαφος
που ευνοεί την
υψηλή
διεισδυτικότητα
του Rn. Έτσι
προκύπτει ότι
η αύξηση της
συγκέντρωσης
του ραδονίου
μπορεί να
συμβεί μόνο
από υψηλές
συγκεντρώσεις
στο έδαφος και
στα οικοδομικά
υλικά.

Στις
αρχές του 1970 η
αύξηση της
συγκέντρωσης
του Rn στα σπίτια
γινόταν αντιληπτή
μόνο σε
περιοχές που
το έδαφός τους
ήταν πλούσιο
σε ράδιο, όπως η
περιοχή της
κεντρικής Florida
και σε μερικές
πόλεις όπου τα
σπίτια είχαν
κτιστεί σε έδαφος
που υπήρχαν
ορυχεία
ουρανίου.

ΜΟΝΤΕΛΑ
ΡΟΗΣ ΠΗΓΩΝ ΚΑΙ
ΕΙΣΟΔΟΥ52

Η
αξία των
μοντέλων δεν
έγκειται μόνο
στη δυνατότητά
τους να
εξηγούν παρατηρήσεις
αλλά και στο να
προτείνουν
νέες κατευθύνσεις
για έρευνα. Εάν
το έδαφος με
συνηθισμένη περιεκτικότητα
ραδίου μπορεί
να προκαλέσει
υψηλή
συγκέντρωση
ραδονίου-222 σε
σπίτια θα
μπορούσαν να
βρεθούν
παντού. Το ότι
όμως δεν βρίσκονται
παντού
σημαίνει ότι
απαιτούνται
συγκεκριμένες
εδαφικές
συνθήκες. Αν
αυτές οι
συνθήκες μπορούν
να
αναγνωριστούν,
τότε οι
«επιρρεπείς
στο Rn» περιοχές
μπορούν να
αναγνωρισθούν
πριν χτιστούν
σ’ αυτές σπίτια.

Το
μοντέλο
αύξησης της εξίσωσης
(1) μπορεί να
τροποποιηθεί
ως εξής:

Μέση
συγκέντρωση Rn

όπου  Sα=
μέση
«προμήθεια» Rn
από τον
εξωτερικό αέρα
(Bq.S-1)

Sβ=
μέση
«προμήθεια» Rn
από τη διάχυση
του ραδίου στα οικοδομικά
υλικά   (Bq.S-1)

SS=
μέση
υπολογιζόμενη
«προμήθεια» Rn
από τη διάχυση
διαμέσου   οικοδομικών
υλικών από το ράδιο
στο έδαφος (Bq.S-1)

Cεδάφους=
μέση
συγκέντρωση σε
αέριο που
προέρχεται από
το έδαφος
κοντά   εκεί
όπου
ανοίγονται θεμέλια

Pd=
μέση πίεση από
το επιφανειακό
έδαφος όπου
ανοίγονται θεμέλια
(Pα)

Ιεδάφους=
Αντίσταση ροής
αέρους του
εδάφους γύρω
από τα θεμέλια
του            σπιτιού
(Pα.S.m-3).

Iθεμελίων=
Αντίσταση ροής
αέρους των
θεμελίων των
κτιρίων (Pα.S.m-3).

V=
μέση ροή
εξαερισμού (m3.s-1).

Στα
παραδοσιακά
κατασκευασμένα
σπίτια η
αντίσταση των
θεμελίων είναι
πολύ μικρότερη
από την αντίσταση
του εδάφους
και μπορεί να
αγνοηθεί. Η πίεση
Pd, κατά μήκος
του εδάφους
εξαρτάται από
τη θερμοκρασία,
τον αέρα και
από το μέγεθος
και την
τεχνοτροπία
του σπιτιού.
Από τα ίδια εξαρτάται
και ο
εξαερισμός και
έτσι ο όρος Pd.V-1
είναι περίπου
σταθερός ~100 Pα.S.m3.

Η
εξίσωση (2)
μπορεί να
μετασχηματιστεί,
για σπίτια που
το έδαφος
είναι επικρατέστερος
προμηθευτής Rn,
ως εξής:

Μέση
συγκέντρωση Rn

ή

Αυτές
είναι το
απλούστερο
μοντέλο ροής
αερίου που
προέρχεται από
το έδαφος. Η
μέση
συγκέντρωση Rn
στο σπίτι
μπορεί να
υπολογιστεί
από τη
συγκέντρωση
αερίου που
προέρχεται από
το έδαφος εις
το βάθος Cεδάφους,
και την
αντίσταση του
βάρους Ιεδάφους.

ΑΛΛΟΙ
ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
(ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ)
ΠΟΥ ΣΥΝΕΡΓΟΥΝ
ΜΕ ΤΟ ΡΑΔΟΝΙΟ-222
ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ
ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

1. ΓΕΓΟΝΟΣ
ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ
ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ
ΚΑΤΑ ΤΥΠΟ

Κατά
την κατάταξη
των καρκίνων
του πνεύμονα
κατά τον τύπο
των κυττάρων,
οι καρκίνοι
του πνεύμονα χωρίζονται
σε τέσσερις
γενικές κατηγορίες.

1)
Καρκίνωμα των
επιδερμικών ή
επιφανειακών
κυττάρων.

2)
Καρκίνωμα
μικρών
κυττάρων

3)
Αδενοκαρκίνωμα

4)
Καρκίνωμα
μεγάλων
κυττάρων

Για
του ς
καρκίνους του
πνεύμονα στις
ΗΠΑ το υψηλότερο
ποσοστό το
έχουν τα
επιδερμικά
καρκινώματα
(περίπου 1/3) και χαμηλότερο
από αυτά το
έχουν τ καρκινώματα
μεγάλων
κυττάρων
(περίπου 1/6).

Οι
όγκοι του
πνεύμονα
συναντιούνται
σε διάφορες περιοχές
του πνεύμονα,
αλλά
περισσότερο
συναντιούνται
στους
βρόγχους. Έχει
εκτιμηθεί ότι
το 1/3 των επιδερμικών
καρκινωμάτων
είναι βαθιά
στους ιστούς
του πνεύμονα
και δεν είναι
εντοπισμένα
στις κύριες
εισόδους αέρα.
Όπως
σημειώνεται
στην αναφορά
Νο 78 της NCRP53: «Θα
απλοποιηθεί η
επιδημιολογία
αν οι καρκίνοι του
πνεύμονα που
προκαλούνται
από τα παράγωγα
του ραδονίου
ήταν
διαφορετικοί
από εκείνους
που λαμβάνουν
χώρα αυθόρμητα
ή από αυτούς
που προκαλούνται
από το
κάπνισμα».53

Πρόσφατες
μελέτες
έδειξαν μια
προτίμηση σε
καρκίνους
μικρών
κυττάρων αδιαφοροποίητου
τύπου.

2. ΚΑΠΝΙΣΜΑ

Ένα
άλλο στοιχείο
που βοηθάει
στη δημιουργία
καρκίνου του
πνεύμονα από
την έκθεση σε
ραδόνιο-222, είναι
το κάπνισμα. Η
συνεργιστική
αλληλεπίδραση
των προϊόντων
στα οποία
διασπάται το
ραδόνιο των
κατοικιών και
το κάπνισμα
έχει διαπιστωθεί
πριν από μία
δεκαετία.54,55 Το
κάπνισμα
συμβάλλει στην
αύξηση της
συγκέντρωσης στερεών
σωματιδίων
στον αέρα με
διάμετρο
μικρότερη από 1
μm. Στα σωμάτια
αυτά προσκολλούνται
τα προϊόντα
διάσπασης του
ραδονίου. Όταν
εισέλθουν στο
χώρο των
πνευμονικών
βρόγχων εναποτίθεται
σε ορισμένα
«θερμά
σημεία» (hot spots) επί
των
διακλαδώσεων
των βρόγχων.
Εκεί τα
ραδιενεργά
προϊόντα της
διάσπασης του
ραδονίου έχουν
αρκετό χρόνο
στη διάθεσή
τους, ώστε να
προχωρήσουν σε
ραδιενεργές
διασπάσεις,
καθόσον η
πίσσα του
καπνού
ανθίσταται στη
διάλυση από
πνευμονικά
υγρά. Τα ραδιενεργά
προϊόντα που
εισπνεόνται,
όταν ο
καπνιστής δεν
καπνίζει,
προσκολλώνται
και αυτά στην
πίσσα.
Προοδευτικά οι
χημικές βλάβες
και οι βλάβες
από
ακτινοβόληση
που έχουν
γίνει στο
επιθήλιο των
βρόγχων συνεισφέρουν
στη μεγαλύτερη
κατακράτηση
των αδιάλυτων
σωματιδίων, τα
οποία είναι
εμπλουτισμένα
σε μόλυβδο-210, το
πλέον μακρόβιο
προϊόν της
διάσπασης του
ραδονίου.
Υπολογίστηκε
από τον Martell ότι οι
πνεύμονες καπνιστών
που πέθαναν
από καρκίνο
των πνευμόνων
έχουν δεχθεί
καρκινογόνο
δόση ακτινοβολίας
α ίση με 8-100 rads.54

Επομένως
η υψηλή συχνότητα
καρκίνου των
πνευμόνων
είναι δυνατόν
να αποδοθεί
στην
ακτινοβόληση
των βρόγχων
από θυγατρικά
προϊόντα του
ραδονίου και
θορονίου, καθώς
και από τα
ραδιοϊσότοπα 209Po
και 210Pb, τα
οποία
βρίσκονται σε
αυξημένες
συγκεντρώσεις
στα φύλλα του
καπνού.

Σε
αρκετές
εργασίες
γίνεται
αποδεκτό ότι
μια συνεργία
ραδονίου-καπνίσματος
ακολουθεί μια
συνάρτηση της
μορφής ΑΧRXC όπου
Α γινόμενο
σταθερών, R η συγκέντρωση
του ραδονίου
και C ο αριθμός
των τσιγάρων
που
καταναλώνονται.
Μια από τις
σχέσεις που
έχουν προταθεί
έχει τη μορφή

RR=(1+3X10-3E)
(11+2,5X10-5C)

όπου
RR είναι η
σχετική
επίπτωση ως
προς ένα μη
καπνιστή, Ε
είναι η έκθεση
στο ραδόνιο σε WLM
και C το άθροισμα
των τσιγάρων
που
καπνίστηκαν
δέκα χρόνια
πριν από το
θάνατο.

Για
να έχουμε
σωστά
αποτελέσματα
πρέπει να
λαμβάνονται
υπόψη τα δείγματα
καπνιζόντων,
αλλά αυτά δεν
είναι πάντα
γνωστά στους
πληθυσμούς που
μελετούνται.44
Σε αντίθεση,
δεν είναι
γνωστό αν τα
συνδυαστικά
αποτελέσματα
του Rn και του
καπνίσματος
είναι
χειρότερα από
το άθροισμα
των ατομικών
αποτελεσμάτων
ή σε άλλες
συνθήκες αν
μια δεδομένη
έκθεση στο
ραδόνιο,
προκαλεί
πολλούς εναλλακτικούς
καρκίνους
μεταξύ των
καπνιστών ή
των μη καπνιστών.
Εάν οι
καπνιστές
βρίσκονται
σε μεγαλύτερο
κίνδυνο από
κάποια
δεδομένη
έκθεση στο
ραδόνιο-222, απ’
ότι οι μη
καπνιστές,
τότε υπάρχει
συνεργία
καπνίσματος και
ραδονίου όσον
αφορά τον
καρκίνο του
πνεύμονα.
Γενικά με
συνεργία, τα
αποτελέσματα
είναι πιο πολύπλοκα,
αλλά μπορούν
να γίνουν και
πολύ
περισσότερα.

Στο
πιο απλό
επίπεδο είναι
γνωστό ότι η
έκθεση στο
ραδόνιο, σε
υψηλές δόσεις,
προκαλεί
καρκίνο του
πνεύμονα, που
εξαρτάται από
το κάπνισμα.
Μελέτες σε
ινδιάνους Navajo που
δούλευαν σε
ορυχεία και οι οποίοι
είναι βασικά
μη καπνιστές,
έδειξαν μια
έξαρση του
καρκίνου του
πνεύμονα,
πιθανώς
εξαιτίας της
έκθεσης σε παράγωγα
του ραδονίου.56

Μια
μελέτη για
τους
ουρανιωρύχους
των ΗΠΑ καταλήγει
ότι τα
αποτελέσματα:
«δίνουν σαφή
υποστήριξη
στην περιγραφή
του καρκίνου
του πνεύμονα
ως αποτέλεσμα
της συνεργίας
ραδιενέργειας
και καπνού».30
Παρομοίως,
αυτή η
συνεργία αναφέρεται
και στη μελέτη
που έγινε στη
Σουηδία για
τους μεταλλορύχους.57
Αλλά αντιθέτως
δύο άλλες
μελέτες για
τους Σουηδούς
μεταλλωρύχους
κατέληξαν στο
συμπέρασμα ότι
το ραδόνιο και
το κάπνισμα
δρουν
ανεξάρτητα
χωρίς κάποια
καθορισμένη
συνεργία.
Μάλιστα σε μια
εργασία για
τους
εργαζομένους
των ορυχείων
που εξάγουν
μόλυβδο είχε
αναφερθεί ότι
ίσως το
κάπνισμα να ελάττωνε
τα αποτελέσματα
του ραδονίου,
δηλαδή ότι
είχε
προστατευτική
δράση.19

Πειράματα
σε ζώα δεν
έδειξαν κάποια
συγκεκριμένα
αποτελέσματα.
Μια μελέτη σε
σκύλους53 προτείνει
το
προστατευτικό
αποτέλεσμα του
καπνίσματος
εναντίον του
ραδονίου.

Η
δυσκολία που
υπάρχει για να
αναλυθεί κάθε
πιθανή
συνεργία είναι
ότι ο διαθέσιμος
πληθυσμός για
μελέτη είναι
μικρός. Δεν είναι
εύκολο να
βελτιωθούν τα
δεδομένα,
γιατί το επίπεδο
του ραδόνιου
στα ορυχεία
έχει ελαττωθεί
σε σύγκριση με
τις
προηγούμενες
δεκαετίες κι
έτσι οι
μελέτες που
γίνονται ή θα
γίνουν θα
έχουν μικρότερη
στατιστική
σημασία.
Περίληψη όλων
των παραπάνω
γίνεται στους
παρακάτω
πίνακες58
όπου παρατίθεται
και ο κίνδυνος
ανάλογα με τη
δόση.

ΠΙΝΑΚΑΣ
2

ΚΙΝΔΥΝΟΣ
Rn ΓΙΑ ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ

Επίπεδο
ραδονίου

Εάν
1000 άτομα που
καπνίζουν
ήταν εκτεθειμένα
σε αυτό το επίπεδο
για μια ζωή…

Ο
κίνδυνος του
καρκίνου από
έκθεση στο
ραδόνιο, συγκρινόμενος
με…

Τι
πρέπει να γίνει:
Σταμάτημα
καπνίσματος
και…

20

pCi/L

Περίπου
135 άνθρωποι θα
πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

100
φορές τον
κίνδυνο από
πνιγμό

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

10

pCi/L

Περίπου
71 άνθρωποι θα
πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

100
φορές τον
κίνδυνο θανάτου
σε μια πυρκαγιά
στο σπίτι

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

8

pCi/L

Περίπου
57 άνθρωποι θα
πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

4

pCi/L

Περίπου
29 άνθρωποι θα
πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

100
φορές τον
κίνδυνο
θανάτου σε
αεροπορικό
δυστύχημα

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

2

pCi/L

Περίπου
15 άνθρωποι θα
πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

2
φορές του
κινδύνου
θανάτου σε
τροχαίο
δυστύχημα

Προαιρετική
επιδιόρθωση
για συγκεντρώσεις

2-4 pCi/L

1,3

pCi/L

Περίπου
9 άνθρωποι θα πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

(μέσο
επίπεδο ραδονίου
εσωτερικών χώρων)

(Το να
ελαττωθεί η συγκέντρωση
κάτω από 2 pCi/L
είναι δύσκολο)

0,4

pCi/L

Περίπου
3 άνθρωποι θα
πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

(μέσο
επίπεδο ραδονίου
εξωτερικών χώρων)

(Το να
ελαττωθεί η συγκέντρωση
κάτω από 2 pCi/L
είναι δύσκολο)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
Για
περιστασιακούς
καπνιστές ο
κίνδυνος
μπορεί να
είναι μικρότερος

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΚΙΝΔΥΝΟΣ
Rn ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ
ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΠΟΤΕ
ΚΑΠΝΙΣΕΙ

Επίπεδο
ραδονίου

Εάν 1000
άτομα που δεν
είχαν ποτέ
καπνίσει
εκτίθονταν σε
αυτό το
επίπεδο για
μια ζωή…

Ο
κίνδυνος του
καρκίνου από
έκθεση στο
ραδόνιο, συγκρινόμενος
με…

Τι
πρέπει να
γίνει:

20

pCi/L

Περίπου
8 άτομα θα πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

Τον
κίνδυνο
θανάτου σε ένα
άγριο έγκλημα

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

10

pCi/L

Περίπου
4 άτομα θα πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

8

pCi/L

Περίπου
3 άτομα θα πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

10
φορές τον
κίνδυνο
θανάτου σε
αεροπορικό
δυστύχημα

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

4

pCi/L

Περίπου
2 άτομα θα πάθαιναν
καρκίνο του
πνεύμονα

Τον
κίνδυνο
πνιγμού

Επιδιόρθωση
του σπιτιού

2

pCi/L

Περίπου
1 άτομο θα πάθαινε
καρκίνο του
πνεύμονα

Τον
κίνδυνο
θανάτου από
πυρκαγιά στο
σπίτι

Προαιρετική
επιδιόρθωση για
συγκεντρώσεις

2-4 pCi/L

1,3

pCi/L

Λιγότερο
από ένα άτομο
θα πάθαινε
καρκίνο του
πνεύμονα

(μέσο
επίπεδο ραδονίου
εσωτερικών χώρων)

(Το να
ελαττωθεί η συγκέντρωση
κάτω από 2 pCi/L
είναι δύσκολο)

0,4

pCi/L

Λιγότερο
από ένα άτομο
θα πάθαινε
καρκίνο του
πνεύμονα

(μέσο
επίπεδο ραδονίου
εξωτερικών χώρων)

(Το να
ελαττωθεί η συγκέντρωση
κάτω από 2 pCi/L
είναι δύσκολο)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
Για
περιστασιακούς
καπνιστές ο
κίνδυνος
μπορεί να
είναι μεγαλύτερος

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΕΣ
ΜΕΛΕΤΕΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ
ΠΛΗΘΥΣΜΟ

Κατά
κανόνα η
επίδραση της
έκθεσης στο
ραδόνιο στο
γενικό
πληθυσμό μπορεί
να ερευνηθεί
συγκρίνοντας
ευθέως τα
περιστατικά
καρκίνου του
πνεύμονα σε περιοχές
με υψηλές και
χαμηλές
συγκεντρώσεις
ραδονίου.
Ανάλογες
μελέτες για
άλλες πηγές
φυσικής
ραδιενέργειας,
δεν πείθουν
για το
συσχετισμό ανάμεσα
στον καρκίνο
και στο
επίπεδο
ραδιενέργειας,
δεν πείθουν
για το
συσχετισμό
ανάμεσα στον
καρκίνο και
στο επίπεδο
ραδιενέργειας,
ίσως επειδή τα
επίπεδα της
φυσικής
ραδιενέργειας
είναι πολύ χαμηλά.
Επίσης οι τυπικές
δόσεις στον
πνεύμονα
εξαιτίας του
ραδονίου είναι
αρκετά
υψηλότερες από
τις δόσεις
στον πνεύμονα εξαιτίας
του ραδονίου
είναι αρκετά
υψηλότερες από
τις δόσεις
οποιωνδήποτε
άλλων φυσικών
ραδιενεργών.

Πάντως
παρ’ όλες τις
υποσχόμενες
δυνατότητες για
μελέτες, δεν
υπάρχουν ακόμα
καλά
εξακριβωμένα συμπεράσματα.
Τα διαθέσιμα
στοιχεία πάνω
στα όρια της
δόσης του
ραδονίου δεν
είναι ακόμα
αρκετά και υπάρχουν
πολλά
προβλήματα που
μπερδεύουν.
Για κάποιον, το
κάπνισμα είναι
σημαντικότερος
παράγοντας
καρκινογένεσης
στον πνεύμονα
απ’ ότι είναι
το ραδόνιο. Το ότι
κάποιος μπορεί
να κάπνιζε πολύ
στο παρελθόν,
λιγοστεύει τη
στατιστική
ακρίβεια των
αναλύσεων των
επιδράσεων του
ραδονίου.

Επίσης
υπάρχουν και
άλλα
προβλήματα. Τα
στοιχεία για
τον καρκίνο
του πνεύμονα
(στατιστικές
μελέτες)
λαμβάνονται
για κάποια
συγκεκριμένη
περιοχή χωρίς
να γίνεται
διαχωρισμός
των αιτιών που
προκαλούν αυτό
τον καρκίνο. Οι
επιδράσεις του
ραδονίου
εξαρτώνται από
τη δόση που
παίρνει
κάποιος σε όλη
του τη ζωή. Ακόμα
και αν το όριο
δόσης του ραδονίου
σε μια περιοχή
είναι καλά
καθορισμένο,
αυτό από μόνο
του δεν
καθορίζει πόση
δόση ραδονίου δέχθηκε
κάποιος που
πέθανε από
καρκίνο σ’
αυτή την
περιοχή. Οι
συγκεντρώσεις
του ραδονίου
δεν διαφέρουν
μόνο από περιοχή
σε περιοχή.
Μπορεί να
έχουμε
διαφορετικές
συγκεντρώσεις
και στην ίδια
περιοχή. Αυτό
οφείλεται σε
πολλούς
λόγους, όπως η
αρχιτεκτονική
των σπιτιών, τα
οικοδομικά
υλικά και ο
εξαερισμός των
κατοικιών.

ΤΡΟΠΟΙ
ΜΕΙΩΣΗΣ -
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ
Rn

Για
την προστασία
ομάδων υψηλού
κινδύνου από
το ραδόνιο (εργάτες
ορυχείων)
καθώς και του
γενικού
πληθυσμού
εφαρμόζονται
και
δοκιμάζονται
διάφορα
προληπτικά
μέτρα. Για την
προστασία
εργατών ορυχείων
έχουν ορισθεί
τα όρια συγκεντρώσεων
ραδονίου στα
οποία
επιτρέπεται να
εκτεθούν. Τα
όρια αυτά
είναι 4,8 WLM/year=367 Bq/m3.42
Επίσης
δοκιμάζονται
με
ενθαρρυντικά
αποτελέσματα,
η χορήγηση
αντικαρκινικών
παραγόντων,
όπως η
βιταμίνη Α, τα
Β-καροτένια, η βιταμίνη
Ε και το
σελήνιο.

Η
προστασία του
γενικού
πληθυσμού
έγκειται στην καθιέρωση
ορίων συγκεντρώσεων
ραδονίου εντός
των κατοικιών,
στην έγκαιρη
αναγνώριση των
κατοικιών,
στην έγκαιρη
αναγνώριση των
κατοικιών με
υψηλές
συγκεντρώσεις
ραδιενεργού αερίου
και λήξη
πρόσθετων
μέτρων
αντιμετώπισης
των υψηλών
συγκεντρώσεων.
Έτσι το 1984 η
διεθνής επιτροπή
ακτινοπροστασίας
(ICRP) πρότεινε την
καθιέρωση ενός
ορίου 400 Bq/m3
ραδονίου62,
ενώ το ίδιο
έτος το Εθνικό
συμβούλιο
ακτινοπροστασίας
και μετρήσεως
των ΗΠΑ (NCRP) συνέστησε
ως όριο το 370 Bq/m3. 43
Το 1986, η υπηρεσία
προστασίας του
περιβάλλοντος
των ΗΠΑ (ΕΡΑ) εξέδωσε
οδηγία58, η
οποία
καθιέρωνε το
όριο των 150 Bq/m3
και την
επόμενη χρονιά
ο Παγκόσμιος
Οργανισμός Υγείας
(WHO) θέσπισε το
όριο των 200Bq/m3 .
Αρκετές
μέθοδοι έχουν
προταθεί για
την όσο το δυνατόν
μείωση της
συγκέντρωσης
του ραδονίου
στις κατοικίες.63,64
Μεταξύ αυτών
διακρίνονται
οι χημικές
μέθοδοι65, η επικάλυψη
των τοίχων με
βαφές74,75, ο
μηχανισμός
εξαερισμού -
ανεμιστήρες66,67 καθώς
και οι
συνδυασμοί
παθητικού και
μηχανισμού
εξαερισμού.68

Το
πάχος και το
αδιαπέραστο
των πατωμάτων
καθορίζει τις
ποσότητες του Rn
που θα
εισχωρήσουν
στο εσωτερικό
των σπιτιών. Αν
όμως
διεισδύσει το
ραδόνιο σε ένα
εσωτερικό
χώρο, δεν
πρέπει να συσσωρεύεται.
Είναι
χαρακτηριστικό
το ότι η μόνωση
των κατοικιών
προς
εξοικονόμηση
ενέργειας συνεισέφερε
στην αύξηση
των
συγκεντρώσεων
ραδονίου. Η
μόνωση των
σπιτιών
μειώνει τον
εξαερισμό,
οπότε το
ραδόνιο αυξάνεται
κατά 50%.69,70 Σε μια
ισόγεια
κατοικία, όπου
σημειώνονται
υψηλές
συγκεντρώσεις
ραδονίου θα
πρέπει αρχικά
να κλείνονται
τα εμφανή
ανοίγματα και
οι χαραμάδες
των πατωμάτων.
Αν δεν σημειωθεί
βελτίωση θα
πρέπει να
εγκατασταθεί
σύστημα αποσυμπίεσης
ή φίκτρων72
κάτω από το
πάτωμα.71 Ο
εξαερισμός
μειώνει τις
συγκεντρώσεις
του ραδονίου,
καθώς και η
επικάλυψη των
τοίχων με
πλαστικά υλικά
όπως
πολυαμίδη,
χλωριούχο
βινύλιο,
πολυαιθυλένιο
ή εποξική βαφή.
Ακόμη και η
βαφή των
τοίχων με τρία
στρώματα λαδομπογιάς
μπορεί να
περιορίσει την
εκπομπή
ραδονίου μέχρι
και 10 φορές.73

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Το
ραδόνιο-222 είναι
μια από τις
αιτίες
καρκινογένεσης
που έχουν
ερευνηθεί
περισσότερο
από άλλες. Ο καρκίνος
που προκαλεί
το ραδόνιο-222
έχει
εξακριβωθεί
από επιδημιολογικές
μελέτες που
έγιναν σε
άτομα που δούλευαν
σε ορυχεία. Οι μελέτες
έδειξαν μια
αυξανόμενη
πιθανότητα να
προκληθεί
καρκίνος των
πνευμόνων. Η
σχέση μεταξύ
της έκλυσης
και της
πρόκλησης έχει
μελετηθεί μέσα
από δεδομένα
από έρευνες
που έγιναν σε
άτομα
εργαζόμενα σε
ορυχεία και
βρέθηκε ότι
πρόσκληση δεν
εξαρτάται μόνο
από την έκλυση, αλλά
και από άλλους
παράγοντες
όπως το κάπνισμα
και η ηλικία.

Από
αυτές τις
επιδημιολογικές
έρευνες που
προέκυψαν από
τους ανθρώπους
που δουλεύουν
σε ορυχεία και
κατανοώντας
τις ζημιές που
προκαλούνται
από τα
σωματίδια
άλφα, βγήκε το
συμπέρασμα ότι
η έκθεση σε Rn
(ραδόνιο-222) στις
κατοικίες
είναι ένας
λόγος
δημιουργίας
καρκίνου στους
πνεύμονες στο
γενικό
πληθυσμό.
Σύμφωνα με τα
μοντέλα
κινδύνου που
προτείνει η
επιτροπή της Beir VI,
ο αριθμός των
περιπτώσεων
καρκίνου του
πνεύμονα λόγω
της έκθεσης
στο ραδόνιο-222
στις ΗΠΑ
αναμενόταν να
είναι μεταξύ
του αριθμού
των 15.400 και 21.800. Όλα
αυτά συνηγορούν
στο ότι το
ραδόνιο-222 είναι
ο δεύτερος
κύριος λόγος
πρόκλησης
καρκίνου του
πνεύμονα, μετά
από το
κάπνισμα.

Ο
ολικός αριθμός
θανάτων μπορεί
να μειωθεί
μόνο μειώνοντας
το Rn στα σπίτια,
ένα σενάριο
που λογικά δεν
μπορεί να
επιτευχθεί.
Πέρα από αυτό,
οι πιθανότητες
πρόκλησης
καρκίνου των
πνευμόνων,
αναμένεται να
μειωθούν με τη
μείωση των
συγκεντρώσεων
του ραδονίου.
Ίσως το ένα
τρίτο των
περιπτώσεων πρόκλησης
καρκίνου από
το ραδόνιο-222
(περίπου 4% των
συνολικών θανάτων
από καρκίνο
των πνευμόνων)
να είχαν
αποφευχθεί αν
όλα τα σπίτια είχαν
συγκεντρώσεις
ραδονίου κάτω
από 148 Bq.m-3 (4pCiL-1).
Μπορεί να
σημειωθεί ότι
οι θάνατοι που
προκαλούνται
από το ραδόνιο-222
σε καπνιστές
μπορούν να
μειωθούν αν
αυτοί
ελαττώσουν το
κάπνισμα.
Μάλιστα πολλοί
θάνατοι από
ραδόνιο-222 δεν θα
είχαν σημειωθεί
αν τα θύματα
δεν είχαν
καπνίσει ποτέ.

Το
μοντέλο της
επιτροπής, που
συνέγραψε την
εργασία της Beir VI
και η γενική
προσέγγιση των
πιθανοτήτων
καρκίνου του
πνεύμονα
εξαιτίας της
έκθεσης σε
ραδόνιο-222 που
βρίσκεται σε
εσωτερικούς
χώρους, είναι
βέβαια αντικείμενα
προς σκέψη
λόγω των κενών
που υπάρχουν στην
επιστημονική
μας γνώση για
τις επιδράσεις
του ραδονίου-222
στην υγεία σε
χαμηλές
δόσεις. Η γνώση
αυτή μπορεί να
αποκτηθεί μέσα
από τις
μελέτες σε
ανθρώπους που
δουλεύουν σε
ορυχεία. Και
αυτό γιατί οι
μελέτες σε
ανθρώπους που
δουλεύουν σε
ορυχεία. Και αυτό
γιατί οι
μελέτες αυτές
περιλαμβάνουν
διάφορες
δόσεις
ραδονίου. Επίσης
η επιτροπή της Beir
VI συνιστά να μην
ερευνούνται
άλλες
περιπτώσεις
ελέγχου αν δεν
ολοκληρωθεί η
μελέτη πάνω σ’
αυτές που ήδη
υπάρχουν.

Οι
πιθανότητες
καρκινογένεσης
στους
πνεύμονες, είναι
σημαντικές στα
148 Bq.m-3 και πάνω
και μικρές στα 46
Bq.m-3 και κάτω,
ειδικά για
αυτούς που δεν
έχουν ποτέ καπνίσει.
Οι πιθανοί
θάνατοι από
ραδόνιο-222
μπορεί να είναι
περισσότεροι ή
λιγότεροι από
αυτούς που
έχουν
εκτιμηθεί,
λόγω της
αβεβαιότητας
που υπάρχει
στις χαμηλές
δόσεις. Βέβαια
αυτό δεν
αλλάζει το
γεγονός ότι το
ραδόνιο-222
αποτελεί ένα
βασικό παράγοντα
καρκινογένεσης
στους
πνεύμονες.
Πάντως το κάπνισμα
είναι αρκετά
βασικότερος
παράγοντας
καρκινογένεσης
από ότι είναι
το ραδόνιο-222.
Γενικά, ο
καρκίνος του
πνεύμονα στο
γενικό
πληθυσμό και
στα άτομα που
δουλεύουν σε ορυχεία
συσχετίζεται
και με τους δύο
παράγοντες (κάπνισμα
και ραδόνιο-222)
και μπορεί να
αποφευχθεί αν υπάρξει
πρόληψη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. ΚΩΝ/ΝΟΣ
ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ,
ΕΛΛΗΝΙΚΗ
ΙΑΤΡΙΚΗ 1992, 58,4; 213-226.

2.
ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΑΠ. ΠΥΡΗΝΙΚΗ
ΦΥΣΙΚΗ, ΤΟΜΟΣ Ι 2η
έκδοση, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, 1986.

3. G.A.M.Webb Radiation Protection Dosimetry, Vol.42, No.3 pp.191-195(1992),
Nuclear Technology Publishing.

4. U.S.
Department of Energy, Indoor Radon and Decay Products: Concentrations, Causes,
and Control Strategies,1990, DOE/ER-0480P.

5. Indoor Radon
Hazzards, Ahmad E. Nevissi and David Bodansky.

6. Chemical Rubber Publishing Company, 1978, Handbook of Chemistry and Physics, 58th Edition 1977-78 (Cleveland: Chemical Rubber Publishing Co).

7. Joseph A.B.,
Gustafson P.F., Russel I.R., Schuert E.A., Volchock H.L. and Tamplin A., 1971,
«Sources of Radioactivity and Their Characterization, in Radioactivity in
the Marine Enviroment, National Academy of Sciences (Washington, DC:NAS), pp.
6-41.

8. Cross F.T.,
Harley N.F. and Hofmann W., 1985, «Health effects and risks from 222Rn
in drinking water», Health Phys. 48, 649.

9. Nero A.V.,
Jr., 1985, Indoor Concentrations of radon-222 and its Daughters: Sources, Range,
and Enviromental Influences, Lawrence Berkeley laboratory, Berkeley, CA 94720, LBL-19346.

10. Wilkening
M., Wicke A. Seasonal Variation of Indoor Rn at a location in the south western
United States.
Health Phys. 1986, 51: 427-36.

11. Mose DG,
Mushrush GW, Chrosniak CE. Seasonal Indoor radon variations related to
precipitation, Environ Mol Mutagen 1991, 17:223-30.

12. Gesell TF.
Background atmospheric 222Rn concentrations outdoors and indoors: a
review. Health Phys. 1983, 45:289-302.

13. Mishra VC,
Rangarajam C, Eapen C. National radioactivity of the atmosphere over the Indian
land mass, inside deep mines and over adjoining
oceans. In: Gessel TF and Loweder WM, eds. Natural Radiation,
Enviroment, US department of Energy, Special Symposium series 51, CONF 780422, 1980, 327-46.

14. Gold S.,
Barkhman HW, Shleien B., Kahn B., “Measurements of naturally
occuring radionuclides in air”. In: Adams JAS, Lowder WM, eds. The natural radiation enviroment. University of Change
Press, Chicago 1964, 369-82.

15. Malakhov
SG, Bakulin GV, Dmtrieva GV, Diurnal variations of radon and thoron decay
product concentrations in the surface layer of the atmosphere and their washout
by precipitation, Tellus 1966; 18:643-54.

16. Senko EE.
Diurnal variations in Rn exhalation and atmosheric concentrations. I.Z.V. Atmos
Ocean Phys. 1968,
4:533-9.

17. Lorenz E., Radioactivity
and  lung cancer; a critical review
in miners of
Scheneeberg and Joachimstahl,J. Natl Cancer Inst 1944, 5:1-15.

18. Behounek F., History of
exposure of miners to radom
Health Phys 1970, 19:56-7.

19. Axelson O., Experiences
and concerns on lung cancer and radom daughter exposure in mines and dwellings
in Sweden, Z Erkr Atmungsorgane 1983, 161:232-9.

20. Harley JH., A study of the
airbone daughter products of radon and thoron,  Ph.D. Thesis, Rensselaer Polytechn.
Inst., Troy, New York ,1952.

21. Holaday DH., History of the
exposure of miners to radon, Health Phys 1969, 16:547-52.

22. Blanchard
RL., Radon-222 daughter
concentrations in uranium mine atmospheres, Nature 1969, 223:287-9.

23. George A., Breslin AJ., Deposition of
radon daughters in humans exposed to uranium mine atmosheres Health Phys. 1969, 17:115-24.

24. Harley JH,
Harley NH. Permissible levels for occupational exposure to radon daughters,
Health Phys.,1974, 27:593-8.

25. Okabayashi
H, Suzuki-Yasumoto M, Hongo S, Watanabe S., On the evaluation of Po-210
bioassay for the personal exposure index to radon daughters, J. Radiat Res
1975, 16:142-51.

26. Sevc J., Kunz E, Placek
V, Lung cancer in
uranium miners and long-term exposure to radon daughter products, Health Phys, 1976,
30:433-7.

27. Miller HT,
Radiation exposures associated with surface mining for uranium. Health Rhys
1977, 32:523-7.

28. Lefuma J., Cancers pulmonaires
induits par differents emetteurs alpha inhales: evaluation de l’ influence de divers
parameters et comparaison avec les donnees obtenues chez les mineurs d’
uranium, In: late biological effects of ionizing radiation, Vol.II, Vienna, International
Atomic Energy Agency, WN 6305993L, 1978, V.2. 1978:531-41.

29. Kunz E,
Zevc J, Placek V., Lung cancer mortality in uranium miners (methodological aspects),
Health Phys, 1978, 35:579-80.

30. Whittemore
AS, McMillan A., Lung cancer mortality among U.S. uranium miners: reappraisal, J
Natl Cancer Inst 1983, 71:489-99.

31. Hornung RW,
Meinhardt TJ., Quantitative risk assessment of lung cancer in US uranium
miners Health Phys, 1987, 52:417-30

32. Sevc J., Tomasec L., Placek V,
Hovacek J. ,Cancer in man after exposure to Rn daughters, Health Phys 1988, 54:27-46

33. Sun S, Meng
X, Yuan L, You Z, Liu S, Yang X, Yang L, Chen H., Etiological analysis of lung
cancers among tin miners at Gejiu, Yunnan Pronce, Fushe Funghu, 1981, 2:1-8.

34. Breeze RG,
Wheeldon EB., The cells of the pulmonary airways, Amer Rev Resp Dis, 1977,
116:705-77.

35. Mc Clellan
RD, Henderson RF, Concepts in inhalation toxicology, Hemisphere Publishing, New York, 1988.

36. Al-affan
IA, Haque AK,
Local energy deposited for alpha particles emitted from inhaled radon
daughters, Phys Med Biol, 1989, 34:97-105

37.
International Commission on Radiological Protection Lung cancer risk from indoor
exposures to radon daughters, Publication SD, Pergamon Press, Oxford 1987.

38. Sinnaeve J,
Cllemente G, O’ Riordan M., The emergence of natural radiation, radiat Prot Dosim
1984, 7:15.

39. Commitiee
on the Biological Effects of Ionizing Radiations, Health Risks of Radon and
Other Internally Deposited Alpha Emitters: BEIR IV. National Research, Coundil,
National Academy Press, Washington D.C.
1988.

40. United
Nations Scientific Committee on the Effect of Atomic Radiation Ionizing
Radiation: Sources and biological effects. United Nations, New York 1977.

41. Committee
on the Biological Effects of Ionizing
Radiations, National Research Council, The effects on populations of
exposure to low levels of ionizing radiation, National Academy Press, Washington
D.C.1980.

42.
International Commission on Radiological Protection Limits of inhalation of
radon daughters by workers, Publication 32, Pergamon Press, Oxford 1981.

43. National
Council on Radiation Protection and Measurements. Exposure from uranium series
with emphasis on radon and its daughters, NCRP-Report No.77, Washington D.C.
1984.

44. Indoor radon
and its Hazards, K.L. Jackson, J.P.Geraci & D. Bodansky.

45. National
Academic of Sciences/National Research Counil, 1980, The Effects on Populations
Of Exposure to Low Levels of Ionizing radiation:1980, report of the Committe on
the Biological Effects Press.

46. Fry R., J.M., 1981,
«Experimental radiation carcinogenesis: what have we learned?»
Radiat. Res. 87,224.

47. Chmelevsky
D., Kellerer A.M., Lafuma
J. and Chameaud J., 1982, «Maximum likelihood estimation of the
prevalence of non-lethal neoplasms-an application to radon-daughter inhalation
studies» Radiat. Res. 91-589.

48. Cross F.T.,
1986 (personal communication).

49. Hellman S.,
Moloney W.C. and Meissner W.A., 1982, «Paradoxical effect of radiation on
tumor incidence in the rats: implications for radiation therapy» Cancer
Res. 42,433.

50. Borek C.
and Hall E. J., 1973, «Transformation of mammalian cells in vitro by low
doses of x-rays, Nature 243, 450.

51. Health
Effects of Exposure to Radon: BEIR VI Executive Summary.

52. A.G.Scott, Radon Sources, Radon Ingress and Models Radiation Protection Dosimetry,
1994 Vol.56, Nos 1-4. pp.145-149.

53. NCRP (National
Council on Radiation Protection and Mesurements), 1984 «Evaluation of
occupational and environmental exposures to radon and radon daughters in the U.S.»
NCRP Report No.78 (Bethesla,
MD:NCRP).

54. Martell
E.A., Alpha
raliation dose at bronchial bifurcations of smokers from indoor exposure to
radon progeny. Proc. Natl. Acad Sci. USA 1983; 80:1285-9.

55. Commission of
the European Comlmunities, results of the second CEC intercomparison of active
and passive dosimeters for the measurement of radon and radon decay.

56. Samet J.M.m Kutvirt D.M., Waxweiler R.J
and Key C.R., 1984 «Uranium mining and lung cancer in Navajo men», new
England J. Med 310,1481

57. Damber L.
and Larsson L.-G, 1982, «Combined effects of mining and smoking in the
causation of lung carcinoma», Acta Radiologica Oncology 21, 305.

58. A Citizen’s Guide to Radon, What it is and what to do about it. Report
OPA-86-004, United states
Environmental Protection Ageny and U.S. Department of Health and Human
Services, US Government Printing Office, Washington.
P.C. 1986.

59. Cohen B.L. 1987, «Tests of the linear - no thresholld
lose - response relationship for high
- LET radiation», Health Phys. 52, 629.

60. Lubin J.H. and Boice, J.D., Jr Lung Cancer Risk from
Residential Radon: Meta-analysis of eight Epidemiological Sudies. J. nat.
Cancer Inst. 89, 49-57 (1997).

61. Richardson RB, Eatogh JP, Henshaw DL., Dose to red
bone marrow from natural radon and thoron exposure, BrJ Radiol 1991, 64:608-24.

62. International Commission on Radiological
Protection. Principles for limited exposure of the public to natural sources of
radiation, Publication 39, Pergamon Press, Oxford
1984.

63. Moeller DW, Fujimoto K., Cost evaluation and control
measures for indoor radon progeny, Health Phys. 1984, 46: 1181-93.

64. Turk BH, Prill RJ., Fisk WJ, Crimstrud DT, Sextro RG,
Effectiveness of radon control techniques in fifteen homes, J. Air Waste Manag.
Assoc. 1991, 41:723-34.

65. Stein L., Chemical methods for remoking radon and radon
daughters for air, Science 175-1463-5

66. Nazaroff WW, Boegel ML, Hollowell CD, Roseme GD, The use of
mechanical ventilation with heat recovery for controlling radon and radon
daughter concentrations in houses, Atmos Environ 1981, 15: 2563-70.

67. Abu-Jaral F, Fremlin JH, Effect of a fan in
reducing the concentration of  the radon
daughters inside a room by plate-out to the surface of the wall using plastic
alphadetectors, Health Phys.,1982, 42:82--5.

68. Prill RJ, Fisk WJ, Turk BH, Evaluation of radon
mitigation systems in 14 houses over a two year period, J. Air Waste Manag Assoc 1990,
40:740-8.

69. Burkat W, Chakraborty S., Possible health effects of energy conservation: Inpairment in indoor air quality due to reduction of ventilation rate, Environ. Int. 1984,
10:455-61.

70. Wolfs R, Hof stede H, Meijer AC, Pat LW,
Measurements of radon-daughter concentrations in the arround dwelling in the
northen part of the Netherlands: a search for the influences of the building
materials, costruction and ventilation Health Phys, 1984, 447:271-9.

71. Ericson SO, Sxhmiel H, Uzzan G., State of the
art of practical countermeasures and techniques and cost-benefit consideration,
Sci Total Environ, 1985, 45: 477-84.

72. Jonassen N, McLaughlin JP, The reduction of indoor
air concentrations of radon daughters without the use of ventilation.,Sci Total
Environ 1985, 45: 485-92.

73. United Nations Environment Programme, Radiation.
Doses, Effects, Risks, United Nations Nairobi,
1985.

74. Eicholz GG., Hahn B., Matheny MD., Measurements of sealant efficacy
against radon emenation, Health Phys 1979, 38:801-5.

75. Moprawska L., Influence of sealants on 222 radon
emanation rate from building materials, Health Phys. 1983, 44:4156-8

©
Copyright-VIPAPHARM. All rights reserved

web hosting and internet marketing by Siteowners Ltd